Đọc hiểu tiếng Hàn — Món ăn

Người xưa có câu, vị của món ăn nằm ở vị tương, phải không?

Nhưng khi cuộc sống chung cư trở nên phổ biến, số gia đình tự làm tương đã giảm hẳn.

Vợ chồng Eunbi, cưới nhau được ba năm, trước đó cũng chỉ mua doenjang và nước tương ở siêu thị để ăn.

Rồi mùa đông năm ngoái, khi nhận được hai bánh meju từ mẹ chồng ở quê, suy nghĩ của họ đã thay đổi.

Hai vợ chồng đặt một chiếc chum ngoài ban công, thả meju vào nước muối và bắt đầu làm nước tương.

Ngày nào nắng đẹp cũng phải mở nắp, trời mưa lại phải vội đậy lại nên cũng có nhiều điều phiền phức.

Hai tháng sau, họ dùng meju vớt ra từ chum để làm doenjang, còn phần nước còn lại thì đun cạn để thành nước tương.

Eunbi nói món canh hầm nấu bằng tương tự làm có vị đậm đà hơn hẳn, và cả thời gian chờ đợi cũng thật vui.

Cậu học sinh cấp ba Doyun đã không ăn thịt từ năm ngoái vì nghĩ đến sức khỏe và môi trường.

Nhưng bữa ăn ở trường gần như ngày nào cũng có món thịt, nên có nhiều hôm cậu chỉ ăn cơm với kim chi.

Nghe chuyện, các bạn cùng lớp lên tiếng trước: “Vậy mình cũng đề nghị trường làm thực đơn chay đi.”

Các học sinh đã thu thập ý kiến không chỉ của những bạn ăn chay mà cả những bạn muốn giảm ăn thịt, rồi viết thư kiến nghị.

Cô giáo dinh dưỡng lúc đầu lo sẽ thiếu chất, nhưng sau khi xem tài liệu cho thấy có thể bổ sung đạm bằng đậu và đậu phụ thì cô đã đổi ý.

Cuối cùng, nhà trường quy định mỗi tháng hai ngày ăn chay và đưa ra thực đơn chay mà ai cũng có thể chọn.

Lúc đầu cũng có người phàn nàn, nhưng khi món bulgogi nấm và đậu phụ chiên giòn sốt ngọt được yêu thích, phản ứng ngày càng tốt hơn.

Doyun nói cậu đã học được rằng dù là tiếng nói nhỏ, nếu cùng nhau góp lại thì cũng có thể thay đổi bữa ăn.

Ông chủ Jeong, người đã mở quán mì kalguksu trong con hẻm chợ suốt ba mươi năm, ngày nào cũng mở cửa lúc bốn giờ sáng.

Bởi vì ông phải cho cá cơm, tảo bẹ và củ cải vào nồi lớn rồi ninh nước dùng trong mấy tiếng đồng hồ.

Ông cũng biết rõ ngày nay chỉ cần dùng gia vị dạng bột là trong vài phút đã có được vị tương tự.

Dù vậy, ông vẫn dứt khoát nói: “Riêng nước dùng mì kalguksu thì phải là nước tôi tự tay ninh mới được.”

Đã có lúc khách giảm đi khi đồ ăn giao tận nơi và đồ ăn liền ngày càng nhiều, nhưng ông không thay đổi cách làm.

Ngược lại, hương vị cố chấp ấy được truyền miệng, nên dạo này có nhiều khách trẻ tìm đến từ những khu phố xa.

Một số khách sau khi ăn xong còn bắt chuyện với ông, nói muốn học cách nấu nước dùng.

Ông tin rằng thời đại càng tràn ngập hương vị nhanh thì giá trị của hương vị chậm càng tỏa sáng.

Mâm cơm ở nhà bà, nơi cả gia đình quây quần mỗi dịp lễ, đã thay đổi nhiều trong vài năm qua.

Trước đây, rau trộn, bánh chiên và sườn hầm bày kín mâm, nhưng các cháu hầu như chẳng động đũa đến những món đó.

Bà thường thở dài: “Chiều được khẩu vị của bọn trẻ bây giờ đâu phải chuyện dễ.”

Thế mà Chuseok năm nay, bà đã tự tay làm và bày ra pizza bulgogi cùng mì Ý xào kim chi.

Nghe nói bà đã học cháu gái cách xem video nấu ăn trên điện thoại và luyện tập mấy lần.

Bọn trẻ nhanh chóng ăn sạch đĩa, người lớn cũng tò mò nếm thử mỗi người một miếng.

Sau bữa ăn, các cháu còn chủ động ngồi cạnh bà để hỏi cách trộn rau.

Có thể nói, món ăn lạ lẫm lại trở thành cây cầu nối các thế hệ.

Ba ngày trước chuyến dã ngoại, cậu học sinh tiểu học Hajun mang về một tờ thông báo từ trường.

Mẹ đang nấu bữa tối thì hỏi: “Thế cô giáo bảo chủ đề chuyến dã ngoại lần này là gì?”

Hajun kể rằng chuyến dã ngoại lần này là ngày hộp cơm không đồ dùng một lần, nên ai cũng phải mang hộp đựng dùng nhiều lần.

Mẹ đã phải thay đổi kế hoạch chuẩn bị đơn giản bằng cơm hộp cửa hàng tiện lợi hay kimbap mua sẵn.

Hai mẹ con lấy hộp cơm inox có sẵn trong nhà ra, và quyết định đựng trái cây trong hộp thủy tinh nhỏ thay vì túi ni lông.

Kimbap cũng được gói bằng khăn vải chứ không phải giấy bạc, vậy mà lại càng có không khí dã ngoại hơn.

Tối hôm dã ngoại, Hajun khoe rằng hộp cơm của các bạn mỗi người một kiểu nên ngắm rất vui.

Mẹ quyết tâm dù hơi phiền một chút, lần đi chơi sau cũng sẽ chuẩn bị cơm hộp như thế này.

Trên mâm cơm của người Hàn, cơm trắng từ lâu đã là nhân vật chính không thể thiếu.

Thế nhưng gần đây, lượng gạo tiêu thụ giảm dần đều, và cách nấu cơm cũng đang dần thay đổi.

Anh Taeo, nhân viên văn phòng sắp bước sang tuổi bốn mươi, cũng bắt đầu xem lại chế độ ăn sau khi khám sức khỏe được cho biết đường huyết cao.

Bác sĩ khuyên anh đừng chỉ ăn gạo trắng mà hãy chọn ngũ cốc như gạo lứt hay yến mạch để trộn vào.

Lúc đầu thấy khó ăn vì hạt cứng thô, nhưng anh tăng dần tỉ lệ ngũ cốc và đã quen.

Vì phải nhai lâu nên tốc độ ăn chậm lại, và tự nhiên anh cũng ít ăn quá no hơn.

Trong lần kiểm tra lại sau nửa năm, chỉ số đường huyết của Taeo đã ổn định rõ rệt.

Giờ đây Taeo nói những hôm ăn cơm trắng lại giống như những ngày đặc biệt.

Bố tôi, người luôn nói không có thịt thì không ăn cơm được, cuối tuần trước bỗng dưng lại rủ đi thử một quán ăn mới.

Quán ăn mới mở trong khu phố đó chỉ bán các món thịt thực vật làm từ đậu nành và nấm.

Vừa ngồi xuống, bố đã mở thực đơn và nói: “Nghe hàng xóm bảo tteokgalbi ở đây toàn là thịt đậu nành đấy.”

Thì ra bố nghe hàng xóm đồn rồi tò mò không chịu nổi, muốn biết rốt cuộc nó có vị thế nào.

Ăn thử một miếng tteokgalbi, bố ngạc nhiên nói rằng độ dai gần giống hệt thịt thật.

Có điều bố bảo hơi tiếc vì gia vị hơi ngọt và lúc nhai không có nhiều nước thịt.

Dù vậy, bố nói mỗi tuần một hai lần thay thịt bằng món như thế này cũng được.

Khẩu vị không dễ thay đổi, nhưng đó là ngày tôi nhận ra sự tò mò có thể là bước đầu tiên.

Tháng trước, tôi cùng mẹ và em trai đi học một lớp nấu món chay nhà chùa ở trung tâm văn hóa của khu phố.

Ngày học đầu tiên, tôi nghiêng đầu thắc mắc khi thấy trong hộp gia vị không hề có tỏi lẫn hành.

Lúc đó em trai tôi nói: “Nghe nói ở chùa vốn có quy tắc là không dùng hành và tỏi mà.”

Nhà sư giải thích rằng thay vì dùng các loại rau có mùi nồng, họ tạo vị bằng nấm và tảo bẹ.

Hôm đó chúng tôi làm món rau xào dầu tía tô và canh trong nấu từ nấm đông cô.

Thìa đầu tiên thấy nhạt nhẽo, nhưng càng nhai chậm thì càng cảm nhận được vị vốn có của rau.

Nhà sư nói rằng dùng hết nguyên liệu, kể cả vỏ, không để thừa cũng là tinh thần quan trọng của món chay nhà chùa.

Dạo này, mỗi tuần một lần, bàn ăn nhà tôi có những món ăn kèm đơn giản ít gia vị.

Vợ chồng Sujin đều đi làm nên dạo này phần lớn món ăn kèm họ đều mua ở cửa hàng banchan trong khu phố.

Bởi vì sau giờ làm họ không có thời gian để nấu canh và nhiều món ăn kèm.

Lúc đầu, mẹ ruột của Sujin, người nấu ăn rất khéo, không hài lòng với chuyện này.

Nhưng sau khi nếm thử món dưa muối mua ở cửa hàng, bà hỏi: “Chủ tiệm này nghe nói là người ở đâu ấy nhỉ?”

Khi Sujin nói nghe bảo chủ tiệm là người Jeolla, mẹ gật đầu bảo thảo nào có vị quê nhà.

Từ đó, mẹ bắt đầu coi việc mua món ăn kèm là một lựa chọn sáng suốt phù hợp với cuộc sống bận rộn.

Dạo này, trái lại chính mẹ lại là người nhờ mua món ăn kèm mới của cửa hàng đó trước.

Cách dọn bữa cơm đã thay đổi, nhưng con mắt nhận ra tấm lòng gửi gắm trong món ăn thì vẫn như xưa.

Trong số sinh viên đại học, không ít người bỏ bữa sáng và cầm cự qua các tiết học buổi sáng chỉ bằng một cốc cà phê.

Jihun sống tự lập cũng đã mấy năm nay không ăn sáng vì hay ngủ dậy muộn và ngại phiền.

Rồi một hôm, bạn cậu nói: “Nghe bảo dạo này bữa sáng ở căng tin trường chỉ có một nghìn won thôi đấy.” và rủ đi cùng.

Cậu đến căng tin với tâm trạng nửa tin nửa ngờ, thì dù còn sớm mà sinh viên đã xếp hàng dài.

Đó là suất ăn đơn giản gồm cơm, canh và ba món ăn kèm, nhưng ăn cơm nóng xong cậu thấy người no đủ ngay.

Từ đó, Jihun thậm chí còn có thói quen dậy sớm để kịp giờ ăn sáng.

Nghe nói cậu tập trung tốt hơn vào các tiết buổi sáng, và cũng ít khi ăn trưa vội vàng quá nhiều nữa.

Có thể nói một bữa ăn rẻ tiền đã thay đổi toàn bộ nhịp sống của cậu.

Tôi luôn tò mò về một món ăn mà đứa con gái đang học cấp hai nghe nói lần nào gặp bạn bè cũng nhất định phải ăn.

Trong bữa tối, chồng tôi cho biết: “Nghe nói dạo này món được tụi nhỏ thích nhất là malatang đấy.”

Đối với tôi, malatang chỉ là một món ăn nước ngoài xa lạ, cay đến mức tê cả lưỡi.

Vì vậy, cuối tuần tôi quyết định theo con gái đến quán để tự mình ăn thử.

Điều lạ là cách tính tiền: khách tự chọn các nguyên liệu như rau, nấm, chả cá cho vào giỏ, rồi giá được tính theo cân nặng.

Có thể chọn cả độ cay, vậy mà tôi gọi mức nhẹ nhất mà miệng vẫn tê rần.

Con gái giải thích rằng điều con thích nhất là có thể chỉ chọn những nguyên liệu mình thích để ăn.

Cùng nhau ăn hết một bát, tôi thấy mãn nguyện vì dường như đã hiểu thêm một chút về thế giới của con gái.

Ngày nay, bất kể mùa nào cũng có thể mua dâu tây và dưa hấu ở siêu thị bất cứ lúc nào.

Có lẽ vì thế mà tôi chẳng mấy khi biết loại rau hay trái cây nào vào mùa khi nào.

Rồi nhờ đồng nghiệp giới thiệu, tôi đã đến một cửa hàng nông sản bán trực tiếp ở ngoại ô thành phố.

Nghe nói đó là nơi nông dân gần đó mang rau vừa thu hoạch buổi sáng đến bán ngay, và quả thật trên lá xà lách vẫn còn đọng sương.

Mỗi sản phẩm đều ghi tên người trồng và tên làng, nên tôi thấy rất tin tưởng.

Giá cả tương đương hoặc rẻ hơn siêu thị một chút, nhưng vì chỉ bán đồ đúng mùa nên chủng loại không nhiều.

Khi tôi nấu canh doenjang bằng khoai tây mới và bí ngòi mua hôm đó, cả nhà đều khen ngon hơn mọi khi.

Từ đó, mỗi khi đi chợ, tôi đều nghĩ trước xem loại rau này bây giờ có đúng mùa không.

Ông nội ở quê đã lâu lắm mới lên thăm căn phòng trọ một gian của Seongmin, một học viên cao học sống một mình ở Seoul.

Nhìn quanh bếp, ông tặc lưỡi khi thấy chỉ toàn cơm nắm tam giác, mì ly và cơm ăn liền chất đống.

“Ai bảo ăn tạm mấy thứ này là bữa cơm hả?” Giọng ông đầy lo lắng.

Seongmin biện minh rằng nấu ăn cho một mình thì nguyên liệu thừa ra, lần nào cũng phải vứt đi.

Thế là sáng hôm sau, ông ra chợ mua mỗi thứ một ít đậu phụ, bí ngòi và trứng.

Rồi ông kiên nhẫn chỉ cho anh cách nấu canh doenjang vừa đủ ăn một bữa và cách làm trứng cuộn.

Đơn giản hơn anh tưởng mà nguyên liệu cũng không bị thừa, nên Seongmin thấy hơi xấu hổ.

Nghe nói dạo này mỗi tuần ba lần Seongmin đều gửi cho ông ảnh mâm cơm tự tay nấu.

Tôi đã mở tiệm bánh gạo trong một con hẻm ở chợ hơn bốn mươi năm nay.

Trước đây khách mua bánh chủ yếu là người lớn tuổi chuẩn bị cho ngày lễ hay tiệc tùng, nhưng dạo này khách ở độ tuổi hai mươi tăng lên rõ rệt.

Thấy lạ nên tôi hỏi cháu gái, thì nó bảo dạo này yakgwa là món ăn vặt đang thịnh hành trong giới trẻ.

Nghe nói nó rất hợp với cà phê, và hương vị kỷ niệm từng ăn ở nhà bà lại khiến họ thấy mới mẻ.

Thế là theo gợi ý của cháu gái, tôi bắt đầu làm yakgwa nhỏ vừa một miếng ăn và đựng trong hộp xinh xắn để bán.

Khi những bức ảnh khách chụp đăng lên lan truyền trên mạng, thậm chí còn có khách cất công từ xa tìm đến.

Thấy món bánh truyền thống lại được yêu thích thế này, tôi cảm thấy việc giữ tiệm bấy lâu thật đáng giá.

Tôi học được rằng ngay cả hương vị xưa cũng hoàn toàn có thể trở nên mới mẻ nếu khoác lên mình chiếc áo hợp thời.

Cô bé tiểu học Yerin biết đến côn trùng ăn được khi đang làm bài tập về chủ đề thực phẩm tương lai.

Nội dung cho biết côn trùng có thể nuôi với ít thức ăn và không gian chật hẹp, lại giàu chất đạm.

Nghe chuyện, ông cười: “Ha ha, nghe nói nhộng tằm hồi nhỏ ông hay ăn vặt giờ lại thành thực phẩm tương lai đấy.”

Ông kể rằng ngày xưa con hẻm nào cũng có xe đẩy bán nhộng tằm luộc.

Yerin thấy thú vị nhưng nghĩ đến việc ăn côn trùng thì vẫn ngần ngại chưa dám ăn.

Vì vậy, cuối tuần cô bé quyết định cùng ông mua bánh quy làm từ bột côn trùng để ăn thử.

Vì không nhìn thấy hình dạng côn trùng nên cảm giác e ngại giảm đi, và nhờ vị bùi bùi, Yerin ăn hết một túi trong chốc lát.

Trong bài thuyết trình, Yerin nhấn mạnh rằng ngay cả món ăn xa lạ cũng có thể dễ được chấp nhận hơn nếu thay đổi hình dạng.

Đó là ngày đầu tiên tôi đi nhà hàng Hàn Quốc cùng María, người bạn đến từ Mexico.

Khi nhiều đĩa nhỏ bày kín bàn trước cả món canh hầm chúng tôi gọi, María tròn xoe mắt.

María lo lắng vì đó là món mình không gọi, nên tôi phải nói đi nói lại: “Không sao đâu, đã bảo món ăn kèm vốn miễn phí mà.”

María lại ngạc nhiên thêm lần nữa khi nghe nói xin thêm món ăn kèm cũng không mất tiền.

Tôi giải thích rằng ở Hàn Quốc, ăn cơm và canh kèm nhiều món ăn kèm, cùng chia nhau ăn là cách ăn uống lâu đời.

Ngày nay, để giảm rác thải thực phẩm, ngày càng nhiều nhà hàng để khách tự lấy món ăn kèm vừa đủ ăn.

María nói cả văn hóa chia sẻ món ăn lẫn nỗ lực không để thừa đều rất ấn tượng.

Từ hôm đó, mỗi khi đến nhà hàng Hàn Quốc, María có thói quen chỉ lấy món ăn kèm vừa đủ ăn.

Mẹ tôi là người kiểm tra hạn của đồ ăn trong tủ lạnh kỹ hơn bất kỳ ai.

Dù chỉ quá hạn một ngày, mẹ vừa tiếc rẻ vừa vứt đi ngay.

Nhưng từ vài năm trước, bao bì thực phẩm ở Hàn Quốc bắt đầu ghi hạn sử dụng thay cho hạn bán.

Hạn sử dụng là thời hạn mà nếu bảo quản đúng cách thì ăn vẫn không có hại cho sức khỏe, nên nhìn chung dài hơn hạn bán.

Hôm qua mẹ định vứt hộp sữa chua thì tôi ngăn lại, nhưng mẹ hỏi đi hỏi lại mấy lần là có thật ăn được không.

Tôi vừa nói “Con đã bảo cái đó chưa phải vứt mà” vừa chỉ cho mẹ xem hạn sử dụng ghi trên bao bì.

Lúc đó mẹ mới cười ngượng nghịu và cất hộp sữa chua vào lại tủ lạnh.

Tôi lại một lần nữa cảm nhận rằng chỉ cần đọc đúng ngày tháng thôi cũng có thể giảm đáng kể lượng thức ăn bị vứt bỏ.

Có một thời gian, nhà tôi đêm nào cũng gọi đồ ăn khuya như gà rán hay chân giò về ăn.

Tiện và ngon thật, nhưng sáng nào cũng thấy đầy bụng và người nặng nề.

Vì vậy, mùa xuân năm nay cả nhà họp gia đình và hứa sau chín giờ tối sẽ không ăn gì nữa.

Vấn đề là cứ hôm nào có truyền hình trực tiếp bóng đá là bố lại lén mở ứng dụng giao đồ ăn trên điện thoại.

Mỗi lần bị can, bố lại năn nỉ hết lần này đến lần khác: “Đã bảo hôm nay là ngày đội tuyển quốc gia đá mà.”

Cuối cùng chúng tôi thỏa hiệp: chỉ những hôm có trận đấu thì ăn một ít trái cây hoặc ngô luộc thay cho đồ ăn khuya.

Khoảng ba tháng sau, buổi sáng thấy nhẹ nhõm hơn, và việc không ăn khuya đã trở thành thói quen tự nhiên.

Giờ đây ngay cả bố cũng cười nói rằng vừa xem bóng đá vừa ăn một đĩa trái cây là đủ.

Các buổi liên hoan của nhóm tôi lúc nào cũng bắt đầu bằng thịt ba chỉ nướng với soju và kéo dài đến tận khuya.

Nhưng Haeun, nhân viên mới vào năm nay, đã ăn chay và không ăn thịt từ lâu.

Lúc đầu, trưởng nhóm bảo chẳng phải chỉ cần gọi cho cô ấy canh doenjang thay cho thịt là được sao.

Nhưng chính cô ấy đã nói mình thuộc thể trạng chỉ ngửi mùi thịt nướng thôi là đã khó chịu trong bụng, thì không thể cứ nhất quyết đến quán thịt nướng được.

Cuối cùng, cả nhóm quyết định liên hoan ở một nhà hàng cơm truyền thống Hàn Quốc vào giờ trưa thay vì buổi tối.

Vừa ăn vừa trò chuyện một tiếng rưỡi mà không có rượu, cuộc trò chuyện lại càng ý nghĩa hơn.

Ai cũng vui vì sáng hôm sau không thấy mệt mỏi.

Có thể nói, một thay đổi nhỏ vì tôn trọng thói quen ăn uống của một người đã thay đổi cả văn hóa liên hoan của nhóm.

Ở Hàn Quốc, mỗi dịp lễ tết hay tiết khí đều có món ăn nhất định mà người ta phải ăn.

Chẳng hạn, Tết Nguyên đán ăn canh bánh gạo, Đông chí ăn cháo đậu đỏ, ngày Chobok đầu tiên của mùa nóng ăn gà hầm sâm.

Thế nhưng dạo này, ngày càng nhiều người ăn những món này bất cứ khi nào muốn, không kể ngày tháng.

Tháng Bảy vừa rồi, chồng tôi đột nhiên nói muốn ăn canh bánh gạo, tôi bật cười hỏi có phải Tết đâu mà ăn canh bánh gạo.

Thế là chồng tôi nói: “Ai bảo canh bánh gạo chỉ ăn vào ngày Tết chứ?” rồi tự lấy nồi ra.

Bát canh bánh gạo lâu lắm mới được ăn, dù khác mùa vẫn ấm áp và no bụng như xưa.

Tất nhiên, truyền thống ăn món ngày lễ vào ngày lễ có ý nghĩa giúp ta cảm nhận sự khởi đầu của năm mới và sự chuyển mùa.

Nhưng tôi nghĩ tận hưởng niềm hạnh phúc mà những món ăn ấy mang lại quanh năm cũng chẳng có gì là xấu.