Đọc hiểu tiếng Hàn — Truyền thống

Thứ Bảy tuần trước, Minho cùng các bạn đi bộ quanh thành Hwaseong ở Suwon.

Thành Hwaseong ở Suwon được xây dựng dưới thời vua Jeongjo triều đại Joseon, và cũng đã được công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới.

Lúc đầu, cậu nghĩ chỉ cần đi dọc theo tường thành nên chắc sẽ dễ.

Nhưng tường thành kéo dài men theo đồi nên vất vả hơn cậu tưởng rất nhiều.

Khi lên đến chỗ cao, cậu có thể nhìn bao quát toàn bộ thành phố.

Cậu không khỏi thán phục khi biết tường thành hơn hai trăm năm tuổi vẫn còn vững chắc đến tận bây giờ.

Trên bảng hướng dẫn còn giải thích rằng khi xây thành, người ta đã dùng những máy móc mới như cần cẩu nâng vật nặng.

Minho quyết định lần sau sẽ đến vào buổi tối để ngắm tường thành lên đèn.

Mỗi sáng Tết Seollal, gia đình tôi mặc hanbok và lạy chúc Tết người lớn.

Người lớn nhận lạy sẽ nói lời chúc tốt đẹp và cho trẻ con tiền mừng tuổi.

Năm nay, lần đầu tiên tôi cũng chuẩn bị tiền mừng tuổi bỏ vào phong bì cho các cháu.

Nhưng vì chuẩn bị vội vàng, đáng lẽ bỏ tờ 10.000 won thì tôi lại bỏ nhầm tờ 50.000 won.

Đứa cháu sáu tuổi mở phong bì ra, tròn xoe mắt rồi chạy đến chỗ mẹ.

Mãi đến khi chị gái vừa cười vừa mang phong bì đến, tôi mới biết mình đã nhầm.

Cuối cùng, cả nhà quyết định gửi số tiền đó vào tài khoản của cháu rồi cùng cười một trận.

Nhờ lần nhầm lẫn này mà Tết Seollal năm nay có lẽ lại càng đáng nhớ lâu hơn.

Một hôm, cô bạn Maria đang làm việc ở Hàn Quốc hỏi tôi: “Năm ngoái Chuseok vào tháng Chín, sao năm nay lại vào tháng Mười?”

Tôi giải thích rằng Chuseok là ngày rằm tháng Tám âm lịch nên ngày mỗi năm mỗi khác.

Âm lịch là loại lịch được làm dựa trên sự tròn khuyết của mặt trăng.

Vì vậy, nếu đổi rằm tháng Tám âm lịch sang dương lịch thì thường rơi vào tháng Chín hoặc đầu tháng Mười.

Tết Seollal cũng là mùng 1 tháng Giêng âm lịch nên ngày dương lịch thay đổi hằng năm.

Maria cười và nói giờ mới hiểu vì sao trên lịch lại có ghi ngày âm lịch bằng chữ nhỏ.

Nghe nói từ đó trở đi, hễ mua lịch mới là Maria xem ngày lễ Tết trước tiên.

Trong lúc giải thích, tôi cũng một lần nữa cảm nhận được rằng các ngày lễ truyền thống của chúng tôi có mối liên hệ sâu sắc với mặt trăng.

Chị Haeun quyết định cùng cô em họ từ nước ngoài về đi cung Gyeongbok.

Vì cô em họ nói muốn mặc thử hanbok nên hai người ghé vào một tiệm cho thuê hanbok gần cung.

Nhưng giá thuê hai tiếng đắt hơn chị nghĩ nên chị Haeun do dự một lúc.

Lúc đó, nhân viên cửa hàng cho biết nếu mặc hanbok thì có thể vào các cung điện cổ miễn phí.

Chị Haeun coi như trả tiền vé vào cửa, rồi cùng cô em họ thuê hanbok mặc.

Mặc hanbok đi dạo trong cung, chị có cảm giác như mình đã trở thành người thời xưa.

Khách du lịch nước ngoài rủ chụp ảnh cùng nên hai người đã nhiều lần mỉm cười tạo dáng.

Về nhà xem lại ảnh, chị thấy tiền thuê chẳng phí chút nào.

Năm nào cũng vậy, cứ đầu mùa đông là sân nhà bà tôi lại đầy ắp cải thảo.

Đó là vì hôm ấy là ngày Kimjang, khi hàng xóm trong khu tụ họp lại để cùng muối kim chi ăn suốt mùa đông.

Hồi nhỏ, tôi cứ tưởng Kimjang chỉ là ngày làm thật nhiều kim chi.

Nhưng giờ nhìn lại, Kimjang không hẳn là làm đồ ăn mà gần với một dịp để chia sẻ tình cảm với hàng xóm hơn.

Người thì ướp muối cải thảo, người thì trộn gia vị, vừa làm vừa rôm rả chuyện trò.

Xong việc, mọi người cuốn thịt luộc với kim chi vừa muối để ăn và cảm ơn nhau đã vất vả.

Và kim chi muối xong còn được chia cho những cụ già sống một mình.

Văn hóa Kimjang này cũng đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể của Nhân loại.

Nhân Ngày Hangul, Junseo đã tham gia chương trình thuyết minh tại Bảo tàng Hangul Quốc gia.

Người thuyết minh mở đầu bằng câu: “Như các bạn đã biết, Hangul là chữ viết do vua Sejong Đại đế tạo ra.”

Ban đầu, Hangul được biết đến với tên gọi Hunminjeongeum (Huấn dân chính âm).

Hunminjeongeum có nghĩa là “âm chuẩn để dạy dân”, và nghe nói được tạo ra cho những người dân không biết chữ.

Điều làm Junseo thấy thú vị nhất là lời giải thích rằng các phụ âm được tạo ra dựa theo hình dạng của miệng và lưỡi khi nói.

Trong phòng trưng bày có nhiều tư liệu viết bằng Hangul như sách cổ và thư từ.

Cuối cùng, cậu còn được trải nghiệm viết tên mình bằng Hangul với bút lông.

Lần đầu tiên Junseo biết rằng những chữ cái mình dùng hằng ngày lại chứa đựng ý nghĩa sâu sắc đến vậy.

Rằm tháng Giêng (Jeongwol Daeboreum) là ngày trăng tròn đầu tiên của năm mới âm lịch.

Vào sáng ngày này, người ta cắn vỡ các loại hạt như óc chó hay đậu phộng và cầu mong một năm khỏe mạnh.

Năm nay rằm tháng Giêng rơi vào ngày thường nên cả nhà Doyun đều bắt đầu ngày mới một cách vội vã.

Doyun cứ ngỡ năm nay sẽ bỏ qua tục cắn hạt.

Nhưng đúng lúc cậu định bước ra cửa, bà đã dúi vào tay cậu hai quả óc chó.

Bà bảo cắn hạt thì cả năm sẽ không bị bệnh ngoài da và răng cũng chắc khỏe.

Khi Doyun cắn quả óc chó kêu “rắc” một tiếng, bà mỉm cười mãn nguyện.

Tối hôm đó, cả nhà cùng ăn cơm ngũ cốc và ngắm trăng rằm tròn vành vạnh.

Vài ngày trước Chuseok, Sua định đi mua bánh songpyeon ở tiệm bánh gạo.

Thế là mẹ nói: “Năm nay đừng mua bánh songpyeon nữa, cả nhà mình cùng tự tay nặn thử đi.”

Songpyeon là loại bánh gạo được làm bằng cách cho nhân như mè hoặc đậu vào bột gạo rồi nặn thành hình bán nguyệt.

Vì là lần đầu nặn bánh nên bánh của Sua cứ bị bục ở bên hông, trông thật thảm hại.

Bà ngồi bên cạnh xem liền kể câu nói xưa rằng nặn bánh songpyeon đẹp thì sẽ sinh được con gái đẹp.

Sua cười rồi nặn lại, dần dần chiếc bánh bắt đầu có hình bán nguyệt.

Khi trải lá thông vào xửng rồi hấp bánh, mùi lá thông lan tỏa khắp nhà.

Tuy hình dáng thô hơn bánh ở tiệm, nhưng vì cả nhà cùng làm nên ngon hơn.

Ở Hàn Quốc, ba ngày trong thời kỳ nóng nhất giữa mùa hè được gọi là Chobok, Jungbok và Malbok.

Vào những ngày Boknal này có phong tục ăn các món bồi bổ nóng hổi như gà hầm sâm (samgyetang) để vượt qua cái nóng.

Năm nay vào ngày Chobok, anh Taemin cùng đồng nghiệp đến một quán gà hầm sâm nổi tiếng.

Hôm đó nắng nóng đến mức rát da, vậy mà trước quán vẫn có một hàng dài người xếp hàng.

Anh Taemin không hiểu tại sao trời nóng thế này mà lại ăn đồ nóng.

Lúc đó, một đàn anh giải thích cho anh câu “dĩ nhiệt trị nhiệt”, nghĩa là lấy nóng trị nóng.

Vừa đổ mồ hôi vừa ăn hết một bát gà hầm sâm, anh lại thấy cơ thể nhẹ nhõm hẳn.

Anh Taemin quyết định ngày Boknal tới cũng sẽ cùng đồng nghiệp đến quán này.

Theo lời giới thiệu của bạn, chị Yerin lần đầu đi xem biểu diễn pansori.

Pansori là loại hình biểu diễn trong đó một người hát kể một câu chuyện dài bằng lời ca theo nhịp trống của người đánh trống.

Khi buổi biểu diễn bắt đầu, người hát chỉ cầm một chiếc quạt mà một mình đóng nhiều nhân vật.

Lúc đầu, vì có nhiều từ cổ nên chị Yerin thấy hơi khó theo dõi nội dung.

Nhưng khi khán giả thỉnh thoảng hô những tiếng cổ vũ như “Eolssigu!”, “Jota!”, bầu không khí liền trở nên sôi động.

Tiết mục hôm đó là Simcheongga, câu chuyện về người con gái hiếu thảo Simcheong hy sinh bản thân vì người cha mù.

Khi buổi biểu diễn kết thúc, chị Yerin đã lau nước mắt lúc nào không hay.

Chị Yerin cảm thấy mình đã hiểu vì sao pansori được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể của Nhân loại.

Dạo này anh Hyunwoo đang học múa mặt nạ talchum ở trung tâm văn hóa trong khu phố.

Talchum là loại hình biểu diễn truyền thống, người diễn đeo mặt nạ và nhảy múa theo nhạc để kể một câu chuyện.

Nghe nói ngày xưa, người ta dùng talchum để châm biếm những sai trái của tầng lớp quý tộc yangban và giải tỏa nỗi bức bối trong lòng.

Nhưng khi thực sự thử, việc đeo mặt nạ nhảy múa chẳng dễ dàng chút nào.

Vì đeo mặt nạ nên khó nhìn thấy phía trước, lại còn có nhiều động tác vung tay thật rộng.

Khi buổi học đầu tiên kết thúc, anh Hyunwoo ướt đẫm mồ hôi từ đầu đến chân.

Dù vậy, khoảng một tháng sau, cơ thể anh bắt đầu tự nhiên chuyển động theo nhịp.

Anh Hyunwoo đang luyện tập với mục tiêu được đứng trên sân khấu buổi biểu diễn cuối năm.

Khi Chuseok đến gần, nhiều gia đình đến mộ tổ tiên để cắt cỏ, việc này gọi là beolcho.

Từ trước đến giờ, tôi cứ nghĩ beolcho là việc bố và các chú tự lo liệu.

Nhưng năm nay bố bị đau lưng nên tôi đã thay bố đi theo chú.

Mộ ông nằm ở nơi mà dù đã xuống xe vẫn phải leo đường núi một hồi lâu.

Cỏ mọc suốt mùa hè cao ngang người tôi, muỗi thì không ngừng lao vào.

Phải tự mình đổ mồ hôi, tôi mới biết hằng năm bố đã vất vả đến nhường nào.

Khi cùng chú cúi lạy trước ngôi mộ đã sạch sẽ, lòng tôi cũng thấy nhẹ nhõm.

Năm sau, tôi muốn đi cùng bố và cùng chia sẻ công việc này.

Cứ đến ngày trước Tết Seollal, nhà Eunji lại ngập mùi dầu chiên từ sáng sớm.

Bởi vì chiên bánh jeon để bày lên mâm cúng tổ tiên là phần việc của Eunji và mẹ.

Hai mẹ con chuẩn bị cả núi chả thịt viên (donggeurangttaeng), bánh jeon bí ngòi và bánh jeon cá minh thái.

Thế nhưng vấn đề là mấy đứa em họ cứ quanh quẩn bên bếp không chịu đi.

Bởi vì cứ mỗi khi Eunji chiên xong miếng nào là bọn em lại bốc ăn miếng đó.

Dù đã chiên rất lâu nhưng đĩa mãi vẫn không đầy.

Cuối cùng, phải đến khi mẹ làm riêng một đĩa cho bọn em thì bánh jeon mới bắt đầu chất lên.

Eunji kể rằng tuy mệt nhưng nhìn bọn em ăn ngon lành thì thấy rộn ràng không khí ngày Tết.

Trong chuyến du lịch đảo Jeju mùa hè năm ngoái, tôi đã gặp những haenyeo vừa kết thúc buổi lặn và đi lên từ biển.

Haenyeo là những người phụ nữ lặn xuống biển mà không cần bình dưỡng khí để bắt hải sản như bào ngư hay ốc xà cừ.

Nghe nói một người trong số đó dù đã ngoài bảy mươi tuổi nhưng đến giờ mỗi ngày vẫn xuống biển vài tiếng đồng hồ.

Nín thở và lặn xuống biển sâu nhiều lần không hề dễ dàng ngay cả với người trẻ.

Khi ngoi lên mặt nước, các haenyeo thở hắt ra hơi thở đã nín như tiếng huýt sáo, gọi là sumbisori.

Nghe nói họ còn tuân thủ các quy tắc để bảo vệ biển, như không bắt hải sản còn non.

Văn hóa haenyeo Jeju này đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể của Nhân loại.

Nghe câu chuyện của những haenyeo đã sống gắn bó với biển, tôi cảm thấy vô cùng kính trọng.

Chị Sohee đã đi xem lễ đổi gác Sumunjang được tổ chức trước cổng Gwanghwamun của cung Gyeongbok.

Lễ đổi gác Sumunjang là sự kiện tái hiện nghi thức đổi ca của những binh lính canh giữ cổng cung điện thời Joseon.

Hôm đó, dù gió lạnh thổi rất mạnh từ sáng, quảng trường vẫn tập trung rất đông người.

Những du khách mặc áo khoác dày cầm sẵn máy ảnh, chờ buổi lễ bắt đầu.

Chẳng bao lâu sau, cùng tiếng trống lớn, viên tướng giữ cổng và binh lính trong trang phục rực rỡ xuất hiện.

Dù vạt áo bay phần phật trong gió lạnh, binh lính vẫn di chuyển nghiêm trang, không hề lộn xộn chút nào.

Nhìn cảnh đó, chị Sohee cảm nhận được bầu không khí trang nghiêm của cung điện ngày xưa.

Sau khi buổi lễ kết thúc, chị còn chụp ảnh kỷ niệm với những người mặc trang phục lính gác.

Trên sân đặt chum tương nhà bà hàng xóm, những chiếc chum lớn nhỏ được xếp thành hàng.

Năm nào cứ đến tháng Giêng âm lịch, bà lại tự tay làm tương doenjang và nước tương ganjang từ meju (bánh đậu tương lên men).

Nghe nói ngâm meju vào nước muối rồi vớt ra, meju vớt ra thì làm tương doenjang, còn phần nước còn lại thì làm nước tương ganjang.

Tôi hỏi bà làm thế nào mà bà có thể làm công việc tốn công sức như vậy suốt mấy chục năm.

Bà khiêm tốn nói rằng bà chỉ làm theo cách mẹ bà đã dạy mà thôi.

Dù vậy, tương bà làm có vị đậm đà đến mức hàng xóm ai cũng muốn xin một ít.

Năm nay tôi cũng phụ bà rửa meju và lau chum.

Mong một ngày nào đó tôi cũng có thể tự tay làm tương như bà.

Vào một cuối tuần khi thu đã về sâu, anh Minjae đưa bố mẹ đến chùa Bulguksa ở Gyeongju.

Bulguksa là ngôi chùa được xây dựng vào thời Silla, cùng với hang đá Seokguram gần đó được công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới.

Vừa bước vào chùa, họ thấy hai ngôi tháp cổ là tháp Dabo và tháp Seokga đứng cạnh nhau.

Tháp Dabo có hình dáng lộng lẫy, còn tháp Seokga thì đơn giản mà cân đối.

Hơn nữa, lá thu nhuộm màu tuyệt đẹp bao quanh ngôi chùa nên cảnh sắc thì khỏi phải nói.

Bố mẹ anh vui vẻ kể lại kỷ niệm hồi đến đây trong chuyến dã ngoại thời đi học.

Anh Minjae thấy thật thú vị khi đọc bảng thông tin rằng một cuốn kinh Phật rất cổ đã được tìm thấy trong tháp Seokga.

Anh quyết định lần sau nhất định sẽ leo lên hang đá Seokguram cho kịp lúc mặt trời mọc.

Tháng trước, chị Chaewon đã đi dự đám cưới truyền thống của một người bạn thân.

Chú rể mặc mũ quan và áo quan phục (samo gwandae), cô dâu mặc áo wonsam và đội mũ miện nhỏ jokduri, cùng đứng giữa sân.

Trước khi làm lễ cưới, có một nghi thức chú rể dâng con ngỗng trời bằng gỗ cho nhà gái.

Người dẫn chương trình giải thích rằng vì người ta nói ngỗng trời một khi đã kết đôi thì sẽ sống bên nhau trọn đời, nên nó tượng trưng cho lời hứa của vợ chồng.

Tiếp đó, cô dâu chú rể cúi lạy nhau rồi cùng uống rượu bằng chén làm từ một quả bầu bổ đôi.

Vì có nhiều nghi thức lần đầu được thấy nên khách mời chăm chú lắng nghe lời giải thích của người dẫn chương trình.

Tuy mất nhiều thời gian hơn đám cưới kiểu phương Tây, nhưng ý nghĩa trong từng nghi thức đã chạm sâu vào lòng chị.

Chị Chaewon chợt nghĩ nếu sau này kết hôn, chị cũng muốn thử tổ chức một đám cưới truyền thống.

Ganggangsullae là trò chơi dân gian trong đó phụ nữ nắm tay nhau xoay thành vòng tròn và ca hát dưới trăng rằm Chuseok.

Trò chơi này được lưu truyền chủ yếu ở các làng ven biển tỉnh Jeolla Nam và cũng đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể của Nhân loại.

Chuseok năm nay, tôi đã tham gia sự kiện Ganggangsullae ở làng ven biển nơi bà ngoại tôi sống.

Một người hát câu xướng, những người còn lại đồng thanh đáp lại “Ganggangsullae”.

Lúc đầu mọi người xoay chậm, nhưng khi bài hát nhanh dần, ai nấy đều xoay như chạy đến mức hụt hơi.

Thế nhưng nghe nói dạo này trong làng ngày càng ít người trẻ nên việc duy trì sự kiện không dễ dàng.

Dù vậy, bà ngoại nói rằng chừng nào người trong làng còn tụ họp ca hát thì Ganggangsullae sẽ không biến mất.

Chuseok năm sau, tôi muốn dẫn bạn bè đến để cùng nhau tạo thành vòng tròn.

Vào kỳ nghỉ Tết Seollal, Jiho cùng bố đến sự kiện thả diều được tổ chức tại bảo tàng dân gian.

Diều khiên là loại diều truyền thống tiêu biểu của Hàn Quốc, ở giữa có một lỗ tròn nên trụ vững được cả khi gió mạnh.

Nghe nói ngày xưa vào rằm tháng Giêng, người ta viết lên diều những câu mang ý xua đuổi vận xui, thả diều bay rồi cắt đứt dây.

Jiho viết “Năm nay cũng khỏe mạnh nhé” lên con diều khiên tự tay mình làm.

Khi diều bay lên cao, Jiho mải mê ngước nhìn diều đến nỗi không thấy hòn đá dưới chân.

Cuối cùng Jiho vấp phải hòn đá và ngã, nhưng may mà cậu vẫn không buông dây diều.

Bố vừa phủi đầu gối cho cậu vừa cười nói rằng khi thả diều không chỉ phải nhìn trời mà còn phải để ý dưới chân.

Hôm đó diều của Jiho bay cao nhất ở sự kiện, cậu còn nhận được một giải thưởng nhỏ.